AB VE DIŞ İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Dünya Ticaret Örgütü

 

 


1947-48 yıllarında, Havana’da toplanan 50’ye yakın ülke temsilcisi bir araya gelerek, uluslararası ticaretin serbestleştirilmesi amacıyla “geçici olarak” Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nı (GATT) imzalamıştır.

Mal ticaretine ilişkin çok taraflı kuralları belirleyen GATT’ın temel amacı, üye devletlerin birbirleriyle adil ve tam rekabet koşulları altında ticaret yapabilecekleri serbest ve açık bir ticaret sistemi oluşturmaktır. GATT, içerdiği kurallar itibariyle temelde dört ilkeye dayanmıştır. Bu dört temel ilke; gümrük vergilerinin indirilerek konsolide edilmesi, en çok kayrılan ülke kaydı, uygulamada şeffaflığın sağlanması ve ulusal düzeyde ayırımcılık yapma yasağı getirilmesi olarak özetlenebilir.

1948 yılı Ocak ayında yürürlüğe giren GATT’ın faaliyetleri, dış ticaretin serbestleştirilmesini sağlamaya yönelik olmuştur. Serbest bir dış ticaret sisteminin oluşmasına engel görülen gümrük vergilerinin düşürülmesi, tarife dışı engellerin kaldırılması veya tarifeye dönüştürülmesi, ayrıca olabilecek diğer sınırlama ve farklı muamelelerin kaldırılması gibi hususlar GATT’ın temel hedeflerindendir. Bunun temelinde, dış ticarette rekabet sonucu mal kalitesinin artacağı, fiyatların düşeceği, dış ticaret hacminin artacağı, bu durumun üretim artışına da etki edeceği ve dolayısıyla ülkelerin refahını artıracağı düşüncesi bulunmaktadır. Uygulamada her ne kadar bu düşünceden sapmalar olmuş, özellikle gelişmiş ülkeler kendi menfaatleri nispetinde konulara yaklaşmışlarsa da, GATT’ın başlangıcında gelişmiş ülkelerde sanayi kesiminde ortalama yüzde 40’larda olan koruma oranları, günümüzde % 5-6’lar civarına düşmüştür.

Geçici statü ile faaliyete geçen, hukuki zemine tam oturmamış ve yaptırım gücü zayıf olan GATT’ın dış ticaretin serbestleşmesi ve koruma oranlarının düşmesindeki rolü küçümsenemez. GATT kapsamında 1947-1993 yılları arasında sekiz çok taraflı ticaret müzakeresi (round) yapılmıştır. GATT çerçevesinde yapılan roundların sonuncusu olan Uruguay Turu 1993’te tamamlanmış ve daha önce dışarıda bırakılan fikri haklar ve hizmet ticareti gibi konuların anlaşmalar kapsamına dâhil edilmesinin yanı sıra DTÖ’nün kuruluşu da bu turda gerçekleşmiştir.

Uruguay Müzakereleri sonrasında varılan anlaşma sonucu kurulan ve 01.01.1995’te yürürlüğe giren DTÖ, hukuki zemine oturmuş ve yaptırım gücü artmış olarak, aynı zamanda sanayi ürünleri ticaretine ilaveten tarım, tekstil ve hizmet ürünleri ticareti ile birlikte fikri mülkiyet haklarını da bünyesine katarak GATT’ın yerine geçmiştir.

Temelinde devletlerin işbirliği ilkesi olan müzakerelere dayalı GATT’tan farklı olarak, sürekli bir örgüt olan Dünya Ticaret Örgütü, anlaşmazlıkları çözme gibi güçlü yetkilerle kurulmuştur. Bunu takiben, DTÖ 1 Ocak 1995 tarihinde fiilen çalışmaya başlamış ve Uruguay Round Anlaşmaları yürürlüğe girmiştir.

Türkiye, Genel Anlaşmaya 21.12.1953 tarihinde katılmış, ülkemiz tarafından da kabul edilen Nihai Senet çerçevesinde imzalanan ve DTÖ’yü kuran Marakeş Anlaşması, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 31.12.1994’ten itibaren geçerli olmak üzere, 25.02.1995 tarihinde onaylanmıştır. Türkiye’nin, DTÖ’ye üyeliği 26 Mart 1995 tarihinde başlamıştır.

Üyeleri:
26 Haziran 2014 tarihi itibariyle DTÖ’nün üye sayısı 160 olup, 24 adet de gözlemci ülke bulunmaktadır

 
 
Amaçları:

Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) çalışma alanı ve amaçları GATT’ tan daha kapsamlı olmakla beraber:

- Üye devletlerin birbirleriyle adil ve tam rekabet koşulları altında ticaret yapabilecekleri serbest ve açık bir ticaret sistemi oluşturmak,
- Üye ülkelerin ticaret ve ekonomi alanındaki ilişkilerini geliştirmek,
- Tam istihdamı gerçekleştirmek,
- Reel gelir ile gerçek talep hacmindeki istikrarlı artışı sağlamak,
- Mal ve hizmet üretim ve ticaretini geliştirmek,
- Dünya kaynaklarının sürdürülebilir kalkınma hedefine en uygun bir şekilde kullanımına imkan vermek,
- Farklı ekonomik düzeydeki ülkelerin ihtiyaç ve endişelerine cevap verecek şekilde mevcut kaynakları geliştirmektir
 
 

Ülkemiz Açısından Önem Taşıyan DTÖ Anlaşmaları

DTÖ Anlaşmaları, mal, hizmetler ve fikri mülkiyet alanlarını kapsamaktadır. GATT 1947, DTÖ Anlaşmaları açısından esas alınacak genel çerçeveyi çizmektedir. DTÖ’yü Kuran Anlaşma’nın eki Ek 1 A’da, GATT 1947’nin yanı sıra, Mal Ticaretine ilişkin Anlaşmalar sıralanmaktadır:

  • Tarım Anlaşması
  • Anti- Damping Anlaşması
  • Sübvansiyonlar ve Telafi Edici Önlemler Anlaşması
  • Koruma Önlemleri Anlaşması
  • Ticarette Teknik Engeller Anlaşması
  • Sağlık ve Bitki Sağlığı Önlemleri Anlaşması
  • Gümrük Kıymeti Anlaşması
  • Sevk Öncesi İnceleme Anlaşması
  • Menşe Kuralları Anlaşması
  • İthalat Lisansları Anlaşması.
 

DTÖ Kapsamında Bakanlığımızın Etkin Olarak Yer Aldığı Çalışma Alanları:

Bakanlık olarak DTÖ kapsamındaki başlıca çalışma alanlarımız:

  • Ticaretin Kolaylaştırılması
  • Gümrük kıymeti
  • Tercihsiz Menşe Kuralları
  • Fikri mülkiyet hakları
  • Sanayi ürünlerinde tarife indirimi
  • Hizmetler Ticareti

olmakla birlikte, belirtilen 6 başlıktan aktif olarak takip edilenler “Ticaretin Kolaylaştırılması” ve “Hizmetler Ticareti” müzakereleridir.

DTÖ Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması:

2001 yılında Doha’da gerçekleştirilen Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) 4. Bakanlar Konferansı’nda alınan kararla başlatılan Doha Kalkınma Gündemi Müzakereleri halen devam etmektedir. Bu çerçevedeki müzakere başlıklardan birini, 2 Ağustos 2004 tarihinde Doha Kalkınma Gündemi ’ne alınan ve 2005 yılından itibaren olası bir anlaşma metni üzerinde yoğunlaşan Ticaretin Kolaylaştırılması başlığı oluşturmaktadır.

Bu başlık altında -özellikle gümrük alanında yapılacak düzenlemelerle- ticaretin kolaylaştırılmasına yönelik bağlayıcı bilgilerden tek pencereye kadar büyük çeşitlilik arz eden pek çok konuyu kapsayan Konsolide Taslak Metin üzerinde müzakereler yürütülmüştür.
 
Ticaretin kolaylaştırılması başlığı altında temelde,

  • Transit serbestisine ilişkin GATT Madde V’in açıklanması ve geliştirilmesi,
  • Ücret, harç ve prosedürlere ilişkin GATT Madde VIII’in açıklanması ve geliştirilmesi,
  • Ticari mevzuatın şeffaflığı ve öngörülebilirliğine ilişkin GATT X’un açıklanması ve geliştirilmesi,
  • Gümrük idareleri arasında işbirliğini artırıcı mekanizmalar oluşturulması (çok taraflı KİYA),
  • Yükümlülüklerin özellikle gelişmekte olan ülkelerce uygulanabilmesine yönelik teknik yardım ve kapasite artırımına ilişkin hükümler oluşturulması

konularında müzakereler gerçekleştirilmiştir.

Ülkemiz, başlangıcından itibaren, Ticaretin Kolaylaştırılması Müzakerelerinin en aktif tarafları arasında yer almış ve müzakerelere ülke menfaatlerimiz göz önüne alınarak katkı sağlamaya gayret sarf edilmiştir. Ülkemizin müzakerelerdeki tutumu, Ekonomi Bakanlığı eşgüdümünde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının katkıları ile belirlenmiştir.

Heyetinde gümrük temsilcileri bulunan az sayıda DTÖ üyesinden biri Türkiye’dir. Bakanlığımız, en başından beri bu süreçte Ekonomi Bakanlığı ile çok yakın bir işbirliği ve uyum içinde çalışmış ve ülke tutumumuzun asli belirleyicilerinden olmuştur. Bakanlığımızda, bu çalışmaların etkin yürütülebilmesi amacıyla ilgili Genel Müdürlükler temsilcilerinin katılımıyla bir Çalışma Grubu oluşturulmuş olup, AB ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü bu çalışmalardaki koordinasyonu ve istişareyi sağlamış, DTÖ Nezdindeki Daimi Temsilciliğimizin istişare taleplerini Bakanlığımız adına karşılamak üzere irtibat noktası olarak da hareket etmiştir.

Türkiye olarak müzakerelerde, mevzuatın yayımlanmasına ilişkin hükümler, transit serbestisinin geliştirilmesi ve gümrüklerde bağlayıcı bilgi konularında teklifler sunulmuştur. Bu teklifler müzakerelerde önemli tartışma zemini bulmuş ve müzakereleri yönlendirmiştir.

Müzakereler 7 Aralık 2013 tarihinde Bali/Endonezya’da gerçekleştirilen Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) 9. Bakanlar Konferansı sonunda yayınlanan Bali Bakanlar Deklarasyonu'nda "Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması"nın kabul edilmesi ile başarıyla sonlandırılmıştır.

Anlaşma metninin, ülkemizin başından beri hedeflediği nitelikte bir metin olduğu değerlendirilmektedir. 1994 yılında kurulan ve bugün 160 üyesi bulunan DTÖ’nün, kuruluşundan bu yana sonuçlandırabildiği ilk anlaşma metni olan Ticaretin Kolaylaştırılması anlaşması, uzun süren müzakereler sonunda, az gelişmiş, gelişme yolundaki ve gelişmiş ülkelerin güçlükle mutabakata vardığı bir çalışma olmuştur. Uluslararası ticaret çevreleri, dünya ticaret hacminin artırılabilmesi için bu Anlaşma’nın yürürlüğe girmesine büyük önem atfetmektedirler.

Bali’de alınan Karar uyarınca, DTÖ Genel Konseyi altında Ticaretin Kolaylaştırılması Hazırlık Komitesi kurulmuştur. Anılan Komite tüm üyelerin katılımına açık olup, Komite; Anlaşmanın yürürlüğe girişini hızlandırmak, Anlaşmanın yürürlüğe girmesiyle birlikte üye ülkelerde uygulanmaya başlanacak olan A kategorisine tabi Anlaşma hükümlerine ilişkin Üye bildirimlerini derlemek ve Anlaşmaya eklemekle görevlendirilmiştir.

Bakanlığımızca Hazırlık Komitesi çalışmaları aktif olarak takip edilmektedir. Bu süreçte anlaşmanın yürürlüğe giriş sürecini hızlandırmak amacıyla, Anlaşma hükümlerinden hangilerinin hemen uygulanabileceği ve hangilerinin uygulanması için geçiş sürecine ihtiyaç duyulacağının tespit edilebilmesi için Genel Müdürlüğümüz koordinasyonunda Bakanlığımız ilgili birimleri ile bir çalışma yapılmıştır. Hazırlanan taahhüt listesi DTÖ Sekretaryası’na iletilmek üzere Ekonomi Bakanlığı’na iletilmiştir.

Bali Bakanlar Kararı uyarınca, Anlaşma’nın DTÖ'yü kuran Marakeş Anlaşması Ek 1A’ya ilave edilmesi için taslak bir Protokol hazırlanacak, bu Protokol 31 Temmuz 2015’e kadar Üye Ülkelerin kabulüne açılacak ve Üye Ülkelerin 2/3 çoğunluğunun Protokol’ü kabulü ile Anlaşma yürürlüğe girecektir. Söz konusu Protokol metni, bazı DTÖ üyesi ülkelerin uzlaşmaması nedeniyle sonuçlandırılamamış olduğundan, yürürlük sürecinde gecikme yaşanmaktadır. 2014 yılı sonuna kadar bu konuda ilerleme kaydedilmesi beklenilmektedir.

DTÖ Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması Metni:
İngilizce Metin
Türkçe Metin


DTÖ Gümrük Kıymeti Anlaşması ile ilgili başlıca kaynaklar:

GÜMRÜK TARİFELERİ VE TİCARET GENEL ANLAŞMASININ VII. MADDESİNİN UYGULANMASINA DAİR ANLAŞMANIN UYGUN BULUNDUĞU HAKKINDA KANUN 
GÜMRÜK TARİFELERİ VE TİCARET GENEL ANLAŞMASININ VII. MADDESİNİN UYGULANMASINA DAİR ANLAŞMA`YA İLİŞKİN YÖNETMELİK 
ARTICLE VII OF THE GENERAL AGREEMENT ON TARIFFS AND TRADE 1994 (İngilizce Metin)
GENERAL INTRODUCTORY COMMENTARY
CUSTOMS VALUATION TECHNICAL INFORMATION