İpek Yolu Girişimi ve Kervansaray Projesi

----


                                                                                                                                                                                                                                                                                                   

Tarihçe:

Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını kazanmalarından sonra, İpek Yolu’nun hem bir ticaret yolu, hem de tarihsel ve kültürel değer olarak yeniden canlandırılması amacıyla başlatılan ve bu yol boyunca inşa edilmiş ve artık kullanılmayan yapıların, yeni işlevler kazandırılarak korunmaları ve yaşatılmaları için çalışmalar yürütülmesi hedefi ile tesis edilen girişim tamamen Bakanlığımız inisiyatifi ile 2008 yılında başlatılmıştır.
 
Tarihi güzergâhta coğrafi olarak yer alan ülkeler tablosu aşağıda yer almaktadır:

Afganistan Irak Özbekistan Türkiye  
Azerbaycan İran Pakistan Türkmenistan
Çin Kazakistan Rusya  
Gürcistan Kırgızistan Suriye  
Hindistan Moğolistan Tacikistan  

İpek Yolu Girişimi’nin temel amacı; gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi ve uyumlaştırılması yoluyla İpek Yolu güzergâhı boyunca sınır geçişlerini kolaylaştırarak, bölgede ticaretin kolaylaştırılması, dolayısıyla İpek Yolunun dış ticaret erbabı için bir cazibe merkezi haline getirilmesidir. Bu itibarla söz konusu girişim çerçevesinde;

  • Bölge ticaretinde, ticaret erbabının önündeki yasal ve uygulamaya dönük belirsizliklerin ortadan kaldırılması ve böylece tahmin edilebilirliğin arttırılması,
  •  Sınırlarda bekleme sürelerinin azaltılması,
  • Gümrük idareleri ile ticaret erbabı arasındaki işbirliğinin arttırılması ve bu yolla karşılıklı beklentilerin karşılanması,
  • Ülkelerin gümrük uygulamalarının basitleştirilerek birbirine uyumlu hale getirilmesi,
  • Gümrüklerde yolsuzlukla ve yasadışı faaliyetlerle ortaklaşa mücadele edilmesi; şeffaflığın ve etik değerlerin hâkim kılınması hedeflenmektedir.

Bu amaçlar doğrultusunda, Bakanlığımız girişimleriyle,

1-“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 1. Uluslararası Forum” 24-25 Ekim 2008 tarihinde Antalya’da (Antalya Deklarasyonu),
2-“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 2. Uluslararası Forum” 11-12 Kasım 2009 tarihlerinde Bakü/Azerbaycan’da (Bakü Deklarasyonu),
3-“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 3. Uluslararası Forum” 19-20 Kasım 2010 tarihlerinde Tahran/İran’da (Tahran Deklarasyonu),
4-“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 4. Uluslararası Forum” 26 – 28 Ekim 2011 tarihlerinde Batum/Gürcistan’da (Batum Deklarasyonu),
5-“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 5. Uluslararası Forum” 29-30 Kasım 2012 tarihlerinde  İstanbul’da (İstanbul Deklarasyonu),
6- -“İpek Yolu Ülkeleri Arasında Ticaretin Geliştirilmesi ve Kolaylaştırılması Konusunda Gümrük İdarelerinin Rolü Hakkında 6. Uluslararası Forum” 14-15 Kasım 2013 tarihlerinde Gebele/Azerbaycan’da   (Gebele Deklarasyonu)
 
olmak üzere, şu ana kadar altı büyük uluslararası forum gerçekleştirilmiştir.


7. Uluslararası Forumun ise 2014 yılı Kasım ayı içerisinde Kazakistan’ın ev sahipliğinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.

İpek Yolu

Kervansaray Projesi:

“KERVANSARAY PROJESİ” İpek Yolu Girişimi’nin projeye dönüştürülmüş halidir, bir balıma yol haritasıdır.
 
2009 yılında Bakü’de gerçekleştirilen 2. Forum’da kabul edilen Strateji Belgesi uyarınca, Projenin aşamaları şunlardır:

  • Spesifik bir İpek Yolu rotasının ve bu rota üzerindeki sınır kapılarının belirlenmesi,
  • Sınır kapılarında olması gerekli minimum standartların belirlenmesi,
  • Pilot Rota üzerindeki sınır kapılarındaki mevcut durumun belirlenmesi,
  • Sınır geçişlerini zorlaştıran unsurların belirlenmesi (Boşluk- İhtiyaç Analizi),
  • Proje veya eylem planının hayata geçirilmesi
 2011 yılında Batum’da gerçekleştirilen 4. Forum’da Türkiye tarafından girişimin somut eyleme dönüşmesini teminen bir eylem planı sunulmuş, projenin eylem odaklı bir hale dönüşmesi uygun bulunarak, “Batum Deklarasyonu” ile Türkiye’ye olgunlaştırılması yönünde çağrı yapılmıştır.

Bu bağlamda, İpek Yolu Girişimi Uzmanlar Grubu Toplantısı Türkiye’nin ev sahipliğinde 30-31 Ocak 2012 tarihinde Azerbaycan, Gürcistan, İran, Kırgızistan ve Türkiye ülke temsilcilerinin katılımıyla Ankara’da gerçekleştirilmiştir. Toplantıda, Girişimi hayata geçirecek şekilde Kervansaray Projesi Pilot Projesinin uygulanacağı rotalar ve çalışma yapılacak sınır geçiş noktaları belirlenmiştir.
 
Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye Gümrük İdarelerince belirlenen uzmanlardan oluşan Çalışma Grubu üyeleri tarafından, uluslararası standartlar ve en iyi uygulama örnekleri temel alınarak bir kontrol listesi hazırlanmıştır.

İnceleme ziyaretleri esnasında söz konusu kontrol listesi, tespit ve değerlendirmeler uyarınca doldurulmuş, sonuç raporları ziyaretleri müteakip bu kontrol listesi esas alınarak hazırlanmıştır.
 
Pilot Projenin 1. Aşaması kapsamında Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye Gümrük İdareleri temsilcilerinin katılımıyla 2012 yılında rota üzerindeki hudut geçiş noktalarında incelemeler yapılmıştır.
  • Türkiye – Gürcistan hududundaki Sarp – Sarpi Kara Hudut Kapıları,
  • Gürcistan – Azerbaycan hududundaki Sınık Köprü – Kızıl Köprü Kara Hudut Kapıları,
  • Azerbaycan Bakü – Bara Limanı,
  • Poti Limanı (Gürcistan),
  • Trabzon Limanı
belirlenen rota üzerindeki hudut geçiş noktaları olarak inceleme ziyaretlerine konu olmuştur.

Sınır geçiş noktalarına ilişkin tespit ve değerlendirmeler ile eylem veya proje için önerileri içeren rapor, ilgili ülkelere ve İstanbul’da gerçekleştirilen 5. Foruma sunulmuştur.
29-30 Kasım 2012 tarihlerinde, Bakanlığımız ev sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirilen 5. İpek Yolu Forumu esnasında, pilot projenin başarısı tasdik edilerek, Forum sonunda kabul edilen “İstanbul Deklarasyonu” ile Foruma katılan ülkeler projenin devam etmesi yönünde çağrı yapmışlardır.
 
Bu Forum esnasında,  Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Kırgızistan Gümrük İdareleri arasında İyi Niyet Mektubu imzalanmıştır. İmzalanan bu metin sayesinde, Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan arasında başlatılmış olan Pilot Proje tamamlanarak, projenin 1. aşamasından 2. Aşamaya geçilmiş ve projenin Kazakistan ve Kırgızistan sınır geçiş noktalarına yapılacak ziyaretlerle genişletilmesi sağlanmıştır.
 
3-4 Haziran 2013 tarihlerinde İstanbul’da gerçekleştirilen Türk Konseyi Gümrük Çalışma Grubu’nun İkinci Toplantısı ve Türk Konseyi Gümrük İdaresi Başkanları 2. Toplantısında alınan karar doğrultusunda, Kervansaray Projesi 2. Aşama Kuzey Rotası çalışmaları başlamıştır. Bu kapsamda 2013 yılında;
  • Aktau Limanı (Kazakistan)
  • Kazakistan – Kırgızistan sınırında yer alan Karasu – Ak-Tilek Kara Hudut Kapıları
  • Kazakistan – Kırgızistan sınırında yer alan Subatai Baatyr -Chaldybar Kara Hudut Kapıları
inceleme ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.

Söz konusu ziyaretler sonucu Kervansaray Projesi 2. Aşama Kuzey Rotası Sınır Geçiş Noktaları İnceleme Ziyaretleri raporu ile yapılan değerlendirme ve çözüm önerileri hazırlanmış, sonuçlar 6. Uluslararası İpek Yolu Forumu’nda sunulmuştur.
 
Forum sonunda gerçekleştirilen değerlendirme oturumunda Gebele Deklarasyonu kabul edilmiş, söz konusu Deklarasyon ile;
  • Son Forum’dan bu yana yapılan çalışmalar takdir edilerek, Proje kapsamında yapılan (pilot ve kuzey rotası) saha ziyaretleri ve Gümrük Geçiş Noktalarına ilişkin sunulan raporlar kabul edilmiş,
  • Kervansaray Projesi’nin İpek Yolu Girişiminin somut hali olduğu bir kez daha vurgulanarak, devam etmesine karar verilmiş,
  • Kervansaray Projesi kapsamında sunulan raporlarda yer alan tavsiyelerin hayata geçirilmesine yönelik önlemler alınması konusunda ülkelere çağrı yapılmış,
  • Projenin uygulama sahasının genişletilmesi için Çin ile Projenin Güney Rotasında yer alacak ülkelerin, projeye katılmaya davet edilmesine karar verilmiş,
  • Yetkilendirilmiş Yükümlü uygulamasının önemi bir kez daha vurgulanarak karşılıklı tanıma anlaşmalarının imzalanması yönünde iyi niyet beyan edilmiş,
  • Ticaretin kolaylaştırılması için SAFE Standartları çerçevesinde geliştirilen uluslararası araçların uygulamaya konması kararlaştırılmıştır.

Sonuç olarak, İpek Yolu Girişimi ve Kervansaray Projesinin başarısı ve somut adımlarla devam etmesi açısından, VI. Forum önemli kararların alınmasıyla sonuçlanmıştır.
 
Projenin devamı üzerine varılan mutabakatın ardından, bir sonraki forumun 2014 yılında Kazakistan’ın ev sahipliğinde düzenlenmesi kararlaştırılmıştır.
 
2013 yılında, Kuzey rotası incelemeleri de Çin-Kırgız sınırına gelecek şekilde tamamlanmıştır. Çin’in projeye katılımının sağlanması halinde Avrupa-Çin arası rota Kuzeyden tamamlanmış olacaktır. Bu yöndeki temaslar halen sürmektedir. Proje, tarihi İpek Yolu rotasındaki tüm ülkelerin gönüllü katılımına açıktır.